Behandel het echte probleem: de leefstijl

Behandel het echte probleem: de leefstijl

‘Bij sommigen kan het zelfs betekenen dat zij geen medicatie meer nodig hebben.’


Niet alleen bij diabetespatiënten met overgewicht is een leefstijlinterventie op zijn plek, vindt Hanno Pijl. De internist- endocrinoloog en hoogleraar diabetologie bij het Leids Universitair Medisch Centrum ziet dat iedere diabetes type 2-patiënt baat heeft bij een gezonde leefstijl.

Al jaren richt Hanno Pijl zich in zijn onderzoeken op de relatie tussen hormonen, overgewicht en diabetes type 2. ‘Als je te zwaar bent, werkt je hormonale systeem anders dan wanneer je een normaal gewicht hebt. Niet alleen insuline, maar ook de andere hormonen in je lijf worden bij overgewicht anders aangestuurd.’ Wat dan eerst komt, de hormonale verandering of het overgewicht, is onduidelijk. ‘Daar is nog altijd geen helder antwoord op’, zegt Pijl. Bij diabetes wordt te weinig insuline aangemaakt of het werkt niet goed, en dat heeft effect op de stofwisseling. Allerlei andere hormonale verande- ringen spelen daarbij mee, benadrukt Pijl. ‘De regulatie van bijvoorbeeld het groeihormoon, de geslachtshormonen en cortisol is ook anders bij mensen met overgewicht. En een teveel aan cortisol kan bijvoorbeeld de productie van glucose door de lever ontregelen. We hebben dus te maken met een heel complex hormonaal systeem dat de stofwisseling reguleert. Dan is het onvoldoende om alleen te focussen op de insuline. En dat gebeurt nu wel in de praktijk.’

DWEILEN MET DE KRAAN OPEN

Ongeveer een kwart van de patiënten van Pijl heeft diabetes type 2. ‘Veel patienten worden doorverwezen vanuit de huisarts, maar steeds vaker kloppen patiënten zelf bij mij aan. Dat komt doordat ik heel terughoudend ben met insulinetherapie. De meeste mensen met diabetestype 2 maken meer insuline aan dan normaal en hebben dus al een hoge insulineconcentratie. En dan ga je die persoon nog meer insuline geven? Dat is raar. De insulinewaarde is hoog omdat die mensen ongevoelig zijn voor de effecten van insuline en dat heeft niet alleen gevolgen voor de glucosestofwisseling. Een hoge insulineconcentratie zorgt bijvoorbeeld dat de nieren zout gaan vasthouden, waardoor je een hoge bloeddruk krijgt. Insuline is bovendien een groeifactor voor gezonde cellen, maar ook voor kankercellen. Diabetes type 2 geeft daardoor een grotere kans op kanker.’ 1 Het probleem is volgens Pijl dat je niet kunt sturen op wat de insulinetherapie gaat doen. ‘En dit is bij weinig artsen bekend. Je verlaagt wel de bloedglucose, maar die heel hoge insulineconcentratie gaat gepaard met andere effecten. Bovendien los je het primaire probleem hiermee niet op. Diabetes ontstaat in de wisselwerking tussen ons genetische profiel en onze manier van leven. Aan een erfelijke aanleg kunnen we nog niets veranderen, maar aan die manier van leven wel. Vaak worden alleen de gevolgen van die leefstijl aangepakt met medicatie, maar eigenlijk ben je dan aan het dweilen met de kraan open.’

 

AAN EEN ERFELIJKE AANLEG KUNNEN WE NOG NIETS VERANDEREN, MAAR AAN DIE MANIER VAN LEVEN WEL.

 

VERLEIDINGEN WEERSTAAN

Iedere patiënt die bij Pijl aanklopt krijgt eerst een uitgebreide uitleg over wat diabetes doet in het lichaam, wat de oorzaak van de ziekte is en wat mensen zelf kunnen doen om het probleem aan te pakken. ‘Ik ga ervan uit dat het de mensen zelf zijn die het probleem het best kunnen oplossen’, zegt de internist-endocrinoloog. ‘Het is een illusie dat je een ziekte die zo sterk bepaald wordt door wat je zelf doet, oplost door een paar keer per jaar naar de dokter te gaan en een pilletje te krijgen. Ik kan de ziekte niet voor hen genezen. Daarom probeer ik mensen uit te leggen wat ze zelf elke dag thuis kunnen doen om zichzelf beter te maken.’ De basis voor het écht beter maken, is volgens Pijl de leefstijl aanpakken. ‘Dat geldt niet alleen voor patiënten met overgewicht, want iedere patiënt heeft hier baat bij. Dat houdt in: een gezond voedingspatroon volgen – en dat valt echt niet mee in deze maatschappij vol verleidingen -en meer bewegen. Drie keer per week sporten is niet genoeg als je de hele dag achter je bureau zit; je moet de hele dag door minimale inspanningen doen. Daarnaast zijn genoeg slapen en stress verlagen belangrijk.’ Om die leefstijl veranderingen op de diverse vlakken te bevorderen, werkt Pijl samen met verschillende specialisten, onder wie diëtisten, fysio-of sporttherapeuten, slaapcoaches en mindfullnesscoaches. ‘Het beste is als we met leefstijlcoaches werken die van alle markten thuis zijn. Want van vijf hulpverleners tegelijk wordt niemand blij.’ Volgens Pijl is de ziekte uiteindelijk omkeerbaar als de patiënt op de lange termijn de goede dingen blijft doen. ‘Daarvoor moet je mensen echt uitleggen hoe diabetes werkt, want de meeste mensen hebben geen idee en denken dat de dokter de hoge bloedglucose wel oplost. De patiënt moet voelen dat het zijn of haar probleem is, en niet iets dat de huisarts kan oplossen. Daarbij kan de motivational interviewing-techniek helpen onderzoeken wat de patiënt zelf wil bereiken. Uiteindelijk komt zo een deel van mijn patiënten van hun medicatie af. Tegelijk blijft een behoorlijk percentage altijd medicatie nodig hebben. Want het is een illusie dat je met een goede leefstijl diabetes altijd helemaal oplost.’

Referentie1.Hanno Pijl werkt momenteel aan een artikel over het verhoogde risico op kanker door insulinetherapie. Die link werd eerder bijvoorbeeld gelegd in: Chang CH,Lin JW,Wu LC,Lai MS,ChuangLM.Oral insulin secretagogues, insulin, and cancer risk in type 2diabetes mellitus. J Clin Endocrinol Metab. 2012Jul;97(7):E1170-5. doi: 10.1210/jc.2012-1162. Meer over diabetes en kanker: Giovannucci E,Harlan DM,Archer MC,Bergenstal RM, Gapstur SM, Habel LA, Pollak M, Regensteiner JG, Yee D. Diabetesand cancer: a consensusreport. DiabetesCare. 2010 Jul;33(7):1674-85. doi: 10.2337/dc10-0666.


Tekst: Fenneke van der Aa

Wilt u meer artikelen lezen?

Ontvang nu SGLT2 Magazine per post

De artikelen in het magazine zijn geschreven in samenwerking met huisartsen, internisten, cardiologen en de patiëntenvereniging. Alle met een uniek perspectief.

Ja, stuur mij het magazine

Blijf op de hoogte!

Wilt u meer weten over persoonsgerichte zorg voor patiënten met diabetes type 2?

Ja, houd mij op de hoogte

U verlaat Medclass om naar webshop te gaan